Liquid Network mất 320 triệu USD Bitcoin và phép thử nghiêm khắc với L-BTC

Có những sự cố trong ngành tiền số khiến người ta lo lắng vì giá giảm. Có những sự cố khiến một sàn giao dịch phải đóng cửa. Nhưng nguy hiểm hơn cả là khi một hệ thống bị buộc phải trả lời câu hỏi đơn giản nhất của nó.

Liquid Network gặp sự cố và ranh giới giữa sản phẩm với nền tảng

Tài sản mà hệ thống tuyên bố đang bảo chứng có thực sự còn ở đó hay không?

Liquid Network vừa phải đối mặt với câu hỏi đó sau khi khoảng 4.000 Bitcoin, trị giá khoảng 320 triệu USD, rời khỏi ví dự trữ của Liquid Federation. Trước sự cố, ví này nắm khoảng 4.200 Bitcoin.

Liquid sau đó vô hiệu hóa các nút cầu nối. Các sàn giao dịch được thông báo và tạm dừng hoặc chuẩn bị dừng việc nạp, rút L-BTC.

Những người thực hiện vụ rút tiền tự nhận là tin tặc mũ trắng, tức những người phát hiện và khai thác lỗ hổng với mục tiêu được cho là giúp hệ thống sửa lỗi. Nhưng tại thời điểm ngày 7 tháng 9, chưa có báo cáo độc lập nào xác nhận đầy đủ cách thức vụ việc xảy ra.

Điều đáng chú ý hơn là đây không đơn giản là câu chuyện một chiếc ví bị lấy tiền.

Nó chạm thẳng vào nền móng của L-BTC.

Tin tức chính vừa xảy ra

Liquid Network được xây dựng để hỗ trợ giao dịch Bitcoin nhanh hơn và phát hành các tài sản được mã hóa trên mạng lưới của mình.

Trong mô hình này, L-BTC được thiết kế với tỷ lệ bảo chứng 1 đổi 1 với Bitcoin. Hiểu đơn giản, nếu hệ thống có một lượng L-BTC đang lưu hành, lượng Bitcoin tương ứng phải được giữ trong kho dự trữ để người sử dụng có thể chuyển đổi ngược lại.

Trước sự cố, kho dự trữ có khoảng 4.200 BTC.

Sau đó gần 4.000 BTC đã được rút thông qua cơ chế chuyển đổi L-BTC trở lại Bitcoin.

Tỷ lệ này rất lớn.

Nó có nghĩa rằng phần lớn kho dự trữ đã bị lấy đi trong một sự kiện duy nhất.

Liquid cho biết các khóa quan trọng của liên đoàn không bị xâm phạm. Thay vào đó, đánh giá ban đầu hướng tới khả năng một lỗ hổng phần mềm đã ảnh hưởng tới quy trình phát hành và đổi L-BTC.

Đây chính là điểm khiến sự việc trở nên đáng chú ý.

Điều gì mới?

Điểm mới không nằm ở việc một dự án tiền số gặp lỗi bảo mật. Ngành này đã chứng kiến nhiều sự cố tương tự.

Điểm mới nằm ở vị trí mà sự cố xảy ra.

Liquid có một thiết kế kết hợp giữa công nghệ chuỗi khối và một cơ chế vận hành do liên đoàn quản lý. Cơ chế này kết nối L-BTC với lượng Bitcoin được giữ trong kho dự trữ.

Theo mô hình được mô tả, muốn nhận Bitcoin trở lại, L-BTC phải được hủy trước. Sau đó hệ thống mới giải phóng lượng Bitcoin tương ứng thông qua quá trình chuyển đổi ra ngoài.

Nhưng nếu một lượng L-BTC không có Bitcoin bảo chứng vẫn có thể được đưa vào quy trình chuyển đổi, vấn đề sẽ không còn là một giao dịch thông thường.

Nó trở thành một lỗ hổng giữa tài sản trên sổ cái và tài sản thực sự nằm trong kho dự trữ.

Đây là khoảng cách nhỏ về mặt kỹ thuật nhưng cực kỳ lớn về mặt tài chính.

Tại sao nó quan trọng?

Bởi vì giá trị của L-BTC không chỉ nằm ở mã thông báo kỹ thuật.

Giá trị nằm ở niềm tin rằng khi người dùng muốn đổi L-BTC thành Bitcoin, Bitcoin thực sự tồn tại để trả cho họ.

Đó là logic của mọi hệ thống tài sản được bảo chứng.

Ngân hàng có tiền gửi và tài sản tương ứng. Quỹ có tài sản cơ sở. Đồng tiền được bảo chứng cần có tài sản dự trữ. L-BTC cũng dựa trên một logic tương tự.

Vì vậy, khi gần 4.000 trong tổng số khoảng 4.200 BTC bị rút khỏi kho, câu chuyện lập tức chuyển từ một lỗi phần mềm thành một vấn đề về niềm tin.

Nếu kho dự trữ gần như trống, tuyên bố bảo chứng 1 đổi 1 sẽ mất đi nền tảng thực tế.

Đó là lý do Liquid phải dừng các nút cầu nối.

Trong một hệ thống tài chính, đôi khi hành động quan trọng nhất không phải là tiếp tục xử lý giao dịch mà là ngừng hệ thống trước khi thiệt hại lan rộng.

Sản phẩm hoạt động thế nào?

Có thể hình dung Liquid giống như một lớp trung gian nằm trên Bitcoin.

Người dùng đưa Bitcoin vào hệ thống và nhận L-BTC tương ứng. L-BTC có thể được sử dụng trong hệ sinh thái Liquid để phục vụ các giao dịch và ứng dụng tài sản số.

Khi muốn quay trở lại Bitcoin, L-BTC phải được hủy và Bitcoin tương ứng được giải phóng khỏi kho dự trữ.

Cơ chế này có hai mặt.

Một mặt, nó giúp Bitcoin có thể được sử dụng trong một môi trường được thiết kế cho giao dịch nhanh hơn và nhiều loại tài sản hơn.

Mặt khác, nó tạo ra một điểm cực kỳ nhạy cảm.

Kho dự trữ và cơ chế chuyển đổi trở thành nơi mà niềm tin của toàn bộ hệ thống tập trung vào.

Trong trường hợp này, số Bitcoin được rút ra thông qua khóa cho phép thực hiện chuyển đổi ra ngoài do nền tảng thanh toán SideSwap vận hành.

Liquid cho biết bản thân khóa này và những khóa khác của mạng lưới không bị xâm phạm.

Điều đó càng làm nổi bật khả năng lỗ hổng nằm ở phần mềm xử lý việc phát hành hoặc đổi L-BTC.

Dữ liệu nằm ở đâu?

Các con số quan trọng nhất của vụ việc khá rõ ràng.

Kho dự trữ trước sự cố có khoảng 4.200 BTC.

Khoảng 4.000 BTC đã được rút.

Giá trị được ước tính khoảng 320 triệu USD.

Điều đó đồng nghĩa khoảng 95% lượng Bitcoin trong kho dự trữ đã rời khỏi ví.

Nếu chỉ nhìn vào tỷ lệ này, đây không phải một sự thiếu hụt nhỏ.

Đây là sự kiện có khả năng làm thay đổi hoàn toàn trạng thái kinh tế của hệ thống.

Tuy nhiên, câu chuyện sau đó có một bước ngoặt.

Những người thực hiện vụ rút tiền đã trả lại 3.400 BTC về địa chỉ của Liquid Federation tại khối Bitcoin 965.950.

Khoản tiền này tương đương khoảng 85% số Bitcoin đã bị rút.

Theo dữ liệu được nêu trong bài gốc, khoảng 598,5 BTC, trị giá khoảng 47 triệu USD, vẫn còn trong ví của những người thực hiện vụ việc.

Việc hoàn trả được thực hiện sau một cuộc trao đổi trên chuỗi giữa các bên liên quan đến Liquid và Blockstream, sử dụng dữ liệu OP_RETURN và văn bản được ký bằng PGP.

Nhưng việc tiền được trả lại không xóa đi câu hỏi ban đầu.

Nó chỉ làm giảm thiệt hại tài chính trực tiếp.

Doanh nghiệp Việt Nam kiếm tiền và tạo giá trị thế nào?

Đây là phần mà doanh nghiệp Việt Nam nên chú ý.

Không nhất thiết phải xây một mạng lưới tiền số để học từ Liquid.

Bài học quan trọng hơn nằm ở cách thiết kế sản phẩm tài chính số.

Một doanh nghiệp Việt Nam xây ví điện tử, nền tảng thanh toán, dịch vụ tài sản số, hệ thống điểm thưởng hoặc nền tảng tài chính đều có thể gặp cùng một vấn đề.

Khách hàng không chỉ mua sản phẩm.

Họ mua lời hứa rằng hệ thống sẽ thực hiện đúng điều đã cam kết.

Nếu một nền tảng tuyên bố 1 đồng kỹ thuật số tương ứng với 1 đồng tài sản thật, doanh nghiệp phải chứng minh được điều đó bằng dữ liệu, quy trình kiểm toán và cơ chế kiểm soát.

Giá trị kinh doanh không chỉ đến từ phần mềm.

Nó đến từ khả năng biến phần mềm thành một hệ thống đáng tin cậy.

Đây là khác biệt rất lớn.

Một ứng dụng có thể được xây trong vài tháng. Nhưng niềm tin của người dùng có thể mất nhiều năm để xây dựng và chỉ mất vài giờ để phá vỡ.

Đây là nền tảng hay sản phẩm?

Liquid có thể được nhìn theo cả hai cách.

Ở góc độ sản phẩm, L-BTC là một tài sản được thiết kế để giúp Bitcoin hoạt động trong một môi trường khác.

Ở góc độ nền tảng, Liquid cung cấp cơ sở hạ tầng cho nhiều loại tài sản.

Liquid cho biết các tài sản khác được phát hành trên mạng như USDT, DePix và các tài sản thế giới thực không bị ảnh hưởng trực tiếp bởi sự cố bảo mật.

Nhưng có một nghịch lý.

Dù các tài sản đó không trực tiếp mất giá trị bảo chứng vì sự cố, việc tắt các nút cầu nối vẫn làm gián đoạn mạng lưới được sử dụng để chuyển những tài sản đó.

Đây là đặc điểm quan trọng của nền tảng.

Khi một thành phần trung tâm gặp vấn đề, những sản phẩm khác có thể bị ảnh hưởng ngay cả khi bản thân chúng không có lỗi.

Đối thủ và lợi thế cạnh tranh

Liquid không hoạt động trong một khoảng trống.

Bài viết gốc đặt sự cố này bên cạnh một số sự cố nổi tiếng khác trong ngành tiền số.

Vụ Wormhole năm 2022 từng liên quan đến tài sản mã hóa không có đủ tài sản cơ sở.

Vụ Ronin lại liên quan đến việc các khóa xác thực của hệ thống xác nhận giao dịch bị xâm phạm.

Nomad gặp vấn đề ở lớp xác minh thông điệp, dù Nomad là một cầu nối chuỗi khối không cần cấp phép, khác với mô hình liên đoàn của Liquid.

Những sự kiện này khác nhau về kỹ thuật.

Nhưng chúng có một điểm chung.

Điểm yếu thường xuất hiện ở nơi hệ thống chuyển niềm tin từ một tài sản hoặc mạng lưới này sang một tài sản hoặc mạng lưới khác.

Đó chính là lợi thế cạnh tranh và cũng là rủi ro của các nền tảng như Liquid.

Càng làm cho việc chuyển tài sản dễ dàng, hệ thống càng phải bảo vệ thật tốt cơ chế xác nhận rằng tài sản đó thực sự tồn tại.

Rủi ro nằm ở đâu?

Rủi ro đầu tiên là lỗi phần mềm.

Nếu một lỗi có thể tạo ra hoặc chấp nhận L-BTC không được bảo chứng, phần mềm đã phá vỡ mối quan hệ giữa tài sản kỹ thuật và tài sản thật.

Rủi ro thứ hai là sự tập trung.

Mạng lưới có thể mang hình ảnh của một hệ thống chuỗi khối phân tán, nhưng một cơ chế quan trọng như kho dự trữ hoặc khóa chuyển đổi có thể vẫn nằm trong tay một nhóm nhỏ.

Rủi ro thứ ba là rủi ro thanh khoản.

Một hệ thống có thể hoạt động bình thường trong nhiều tháng hoặc nhiều năm. Nhưng khi quá nhiều người cùng lúc muốn đổi tài sản kỹ thuật thành tài sản cơ sở, mọi điểm yếu của kho dự trữ sẽ bị phơi bày.

Rủi ro thứ tư là rủi ro niềm tin.

Đây thường là loại rủi ro khó phục hồi nhất.

Thế giới sẽ bị tác động thế nào?

Sự kiện Liquid cho thấy một điều rộng hơn về tương lai của tài chính số.

Chúng ta đang bước vào thời kỳ mà tài sản có thể được mã hóa, chuyển giao nhanh hơn và hoạt động trên nhiều mạng lưới khác nhau.

Điều đó tạo ra cơ hội lớn.

Nhưng càng nhiều tài sản được đưa lên chuỗi khối, câu hỏi về tài sản cơ sở càng trở nên quan trọng.

Một mã thông báo có thể được tạo ra rất nhanh.

Điều khó hơn là bảo đảm rằng phía sau nó thực sự tồn tại tài sản tương ứng.

Đây là vấn đề không chỉ của tiền số.

Nó sẽ xuất hiện trong tiền kỹ thuật số, tài sản thế giới thực được mã hóa, chứng khoán kỹ thuật số, hệ thống thanh toán xuyên biên giới và nhiều mô hình tài chính mới.

Về lâu dài, thị trường có thể không chỉ cạnh tranh bằng tốc độ giao dịch.

Nó sẽ cạnh tranh bằng khả năng chứng minh rằng những gì hệ thống tuyên bố sở hữu thực sự tồn tại.

Doanh nghiệp Việt Nam nên làm gì?

Doanh nghiệp Việt Nam nếu tham gia lĩnh vực tài chính số hoặc tài sản số nên bắt đầu từ một nguyên tắc rất đơn giản.

Đừng chỉ chứng minh rằng sản phẩm hoạt động. Hãy chứng minh rằng sản phẩm vẫn an toàn khi có sự cố.

Thứ nhất, cần tách rõ tài sản của khách hàng khỏi tài sản vận hành của doanh nghiệp.

Thứ hai, cần có cơ chế kiểm toán độc lập đối với tài sản bảo chứng.

Thứ ba, những chức năng có thể giải phóng tiền thật phải được kiểm soát chặt hơn những chức năng thông thường.

Thứ tư, cần có cơ chế dừng khẩn cấp.

Trong trường hợp Liquid, việc vô hiệu hóa các nút cầu nối chính là một ví dụ về việc hệ thống có thể được đưa về trạng thái tạm dừng để ngăn thiệt hại tiếp tục lan rộng.

Thứ năm, doanh nghiệp phải chuẩn bị kịch bản truyền thông.

Khi một hệ thống tài chính gặp sự cố, khách hàng sẽ không chỉ hỏi "lỗi gì xảy ra".

Họ sẽ hỏi một câu đơn giản hơn.

Tiền của tôi còn ở đó không?

Doanh nghiệp nào không trả lời được câu hỏi này sẽ rất khó duy trì niềm tin.

Kết luận

Vụ việc Liquid không chỉ là câu chuyện về khoảng 320 triệu USD Bitcoin bị rút khỏi một ví dự trữ.

Nó là câu chuyện về khoảng cách giữa một tài sản kỹ thuật số trên mạng lưới và một tài sản thật đứng phía sau nó.

Khoảng 4.000 BTC từng rời khỏi lượng dự trữ khoảng 4.200 BTC, khiến cơ chế bảo chứng 1 đổi 1 của L-BTC chịu một phép thử cực kỳ nghiêm khắc.

Sau đó, 3.400 BTC được trả lại, tương đương khoảng 85% số tiền đã rút. Khoảng 598,5 BTC, trị giá khoảng 47 triệu USD, vẫn được cho là nằm trong ví của những người thực hiện vụ việc theo thông tin được nêu.

Nhưng tiền được trả lại không đồng nghĩa câu chuyện đã kết thúc.

Điều còn thiếu là một cuộc điều tra kỹ thuật độc lập đủ chi tiết để xác định chính xác lỗ hổng đã hoạt động như thế nào, tại sao một lượng L-BTC không có tài sản bảo chứng có thể được sử dụng để giải phóng Bitcoin, và những biện pháp nào có thể ngăn sự việc lặp lại.

Đó mới là phần quan trọng nhất.

Bởi trong tài chính, một hệ thống không được đánh giá chỉ bằng cách nó hoạt động trong ngày bình thường.

Nó được đánh giá bằng cách nó phản ứng vào ngày tồi tệ nhất.

Và đối với Liquid, ngày tồi tệ đó đã đặt ra một câu hỏi mà toàn bộ ngành tài sản số sẽ còn phải trả lời nhiều lần trong tương lai.

Khi một đồng tiền kỹ thuật số được nói là được bảo chứng bằng tài sản thật, ai sẽ bảo đảm rằng tài sản thật ấy vẫn còn ở đó khi mọi người cùng muốn kiểm chứng?